<title_newspaper="Tygodnik Powszechny">
<title_article="Trzy wtajemniczenia">
<author_1="Goa">
<language="pl">
<style="press">
<year="1951">
<month="2">
<date="1951-02-11">
<period="w">
<status="1_obieg">
<support="paper">
Tomy, tomy, tomy... Gdy ustawiałem je według działów na półkach, gdy wpisywałem na kartach autorów i tytuły, gdy biblioteka rosła w całość, i której jeden dział zdawał wspierać, uzupełniać inny, wówczas zacząłem zdawać sobie sprawę, że książki te nie stanową pojedynczych atomów, że się łączą ze sobą, że mają wartość przede wszystkim właśnie jako całość, jako gmach, jako kultura danej epoki. Zaczęły do mnie przemawiać nie poszczególne tomy, jak było to dawniej, lecz usłyszałem głos epoki, głos historii. Pojąłem, że żadna z tych książek nie powstała z próżni czy nawet z myśli indywidualnej jej autora, zrozumiałem, jak bardzo się łudził Kartezjusz, kiedy właził do pieca i okręcał sobie głowę płaszczem, by odciąć się od wszelkich wpływów z zewnątrz. Więcej: że wszyscy jesteśmy odpowiedzialni za całość danej kultury i danej epoki historycznej, że jest ona pewną wypadkową, pewną strukturą. Było to drugie wtajemniczenie: odtąd książki nie są już dla mnie niby las dziko rosnących poszczególnych drzew, ale każdą, którą czytam, staram się włączyć w tę strukturę całości, ustawić ją hierarchicznie, przyczynowo i celowo, wartościować nie tylko w oderwaniu, lecz również w związku z całością obrazu i danej kultury, w jej funkcji zarówno wobec tej kultury, jak i wobec rozwoju całej myśli ludzkiej i ludzkiego poznania. Ta biblioteka, którą porządkowałem, siała się dla mnie czymś w rodzaju symbolu. Moja dawniejsza lektura była jak ten stos książek bezładnie rzuconych; każda wyciągnięta ze stosu książka ma wartość jednostkową, niesposób się w niej zorientować jest przypadkowa i z niczym nie powiązana, nie buduje ogólnego poglądu na świat. Lektura zaś powinna być jak uporządkowana biblioteka — powinna być celowa: powinna wybierać, uwzględniać wszechstronne naświetlenie zagadnienia.
</support>
</status>
</period>
</date>
</month>
</year>
</style>
</language>
</author_1>
</title_article>
</title_newspaper>
 
